Công ty Juvena Therapeutics đã nhận được chỉ định thuốc mồ côi (Orphan Drug Designation) từ FDA cho JUV-161, một ứng cử viên điều trị bệnh loạn dưỡng cơ myotonic type 1 (DM1).

Công ty Juvena Therapeutics, sử dụng trí tuệ nhân tạo và nền tảng JuvNET để khám phá các ứng cử viên thuốc mới, đã nhận được chỉ định thuốc mồ côi từ FDA vào tháng 1 năm 2024 cho JUV-161. Điều quan trọng cần làm rõ: chỉ định thuốc mồ côi là trạng thái khuyến khích phát triển cho các bệnh hiếm gặp, không phải là phê duyệt tiếp thị hay bằng chứng về hiệu quả. JUV-161 vẫn là một loại thuốc thử nghiệm (investigational), và thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người (giai đoạn 1) đã bắt đầu vào tháng 5 năm 2025.

Chỉ định thuốc mồ côi là gì?
FDA cấp chỉ định thuốc mồ côi cho các ứng cử viên thuốc dành cho các bệnh hiếm gặp (dưới 200.000 bệnh nhân ở Mỹ). Trạng thái này mang lại các ưu đãi phát triển, như miễn một số loại phí và bảo vệ độc quyền thị trường trong bảy năm nếu và khi thuốc được phê duyệt trong tương lai. Nó không có nghĩa là thuốc đã được chứng minh là an toàn hoặc hiệu quả, và không phải là sự chấp thuận cho sử dụng. Tính đến nay, chưa có loại thuốc nào được FDA phê duyệt để điều trị DM1.

DM1 là gì?
DM1, hay tên đầy đủ là loạn dưỡng cơ myotonic type 1, là một bệnh di truyền gây yếu cơ và co cứng cơ liên tục. Kết quả là, bệnh nhân DM1 bị suy giảm đáng kể sức mạnh và sức chịu đựng, cũng như gặp khó khăn trong việc thực hiện các hoạt động hàng ngày.

DM1 là dạng phổ biến nhất của chứng loạn dưỡng cơ ở người trưởng thành và có thể di truyền từ cha mẹ sang con cái.

Bệnh ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, nhưng thường xuất hiện lần đầu ở tuổi trưởng thành sớm.

Các dấu hiệu và triệu chứng của DM1:

Yếu cơ tiến triển
Khó khăn trong việc thư giãn cơ sau khi gắng sức (myotonia)
Mệt mỏi
Khó khăn khi đi lại
Khó thở
Khó nuốt
Các vấn đề về mắt
Khó khăn về nhận thức

Hy vọng thận trọng: JUV-161, một ứng cử viên thuốc được xác định nhờ trí tuệ nhân tạo, mang đến một hướng nghiên cứu mới cho bệnh nhân DM1. Thuốc dựa trên protein IGF2 người biến đổi gen (Insulin-like Growth Factor 2) dùng để tiêm dưới da, và hoạt động bằng cách kích hoạt và phục hồi con đường tín hiệu AKT, một con đường điều chỉnh sự sống sót, tăng trưởng và trao đổi chất của tế bào. Trong các mô hình tiền lâm sàng (phòng thí nghiệm và động vật), các tác động sau đã được báo cáo:

Phục hồi sợi cơ: JUV-161 đã phục hồi sự hình thành sợi cơ trong các mô hình, một quá trình quan trọng để tăng cường sức mạnh và chức năng bình thường của chúng.
Chống lại yếu cơ: Thuốc đã chống lại tình trạng yếu cơ đặc trưng của DM1, giúp cải thiện sức mạnh và sức chịu đựng trong các mô hình.
Cải thiện trao đổi chất: JUV-161 đã ảnh hưởng tích cực đến quá trình trao đổi chất trong cơ, góp phần vào chức năng bình thường và ngăn ngừa thoái hóa trong các mô hình.

Điều quan trọng cần nhấn mạnh là đây chỉ là kết quả tiền lâm sàng. Thử nghiệm đầu tiên trên người (giai đoạn 1, liều tăng dần đơn lẻ trên tình nguyện viên khỏe mạnh) đã bắt đầu vào tháng 5 năm 2025, và chủ yếu nhằm kiểm tra tính an toàn, khả năng dung nạp và dược động học của JUV-161. Hiệu quả của thuốc trên người vẫn chưa được chứng minh.

DM1 được đặc trưng bởi một số đặc điểm tương tự như lão hóa nhanh của mô cơ. Tiến sĩ Hanadie Yousef, CEO của Juvena, lưu ý rằng cơ chế của JUV-161, cải thiện khả năng phục hồi của cơ, trao đổi chất và chức năng, có thể cũng liên quan đến việc đối phó với các tác động của lão hóa. Tuy nhiên, FDA không phân loại DM1 là "bệnh progeroid", và mối liên hệ với lão hóa vẫn là một giả thuyết nghiên cứu.

JUV-161 cũng đã cho thấy kết quả đầy hứa hẹn trong các mô hình tiền lâm sàng của các bệnh cơ liên quan đến tuổi tác, như sarcopenia và chấn thương cơ. Tiến sĩ Yousef giải thích rằng việc phát triển thuốc tập trung trước tiên vào DM1, nhưng nếu tính an toàn và hiệu quả trên người được chứng minh, có thể nó sẽ được xem xét để điều trị các bệnh lão hóa khác.

Lưu ý về "loại thuốc AI đầu tiên": JUV-161 là một ứng cử viên thuốc được phát hiện nhờ nền tảng trí tuệ nhân tạo, nhưng nó không phải là thuốc đã được phê duyệt và không phải là "loại thuốc AI đầu tiên trên thế giới". Loại thuốc được công nhận rộng rãi là loại đầu tiên có cả mục tiêu sinh học và phân tử được thiết kế bằng trí tuệ nhân tạo tạo sinh và bước vào thử nghiệm lâm sàng là rentosertib (ISM001-055) của công ty Insilico Medicine. Việc sử dụng AI để khám phá thuốc là một công cụ tăng tốc, không phải là sự thay thế cho các giai đoạn thử nghiệm lâm sàng cần thiết trước khi phê duyệt.

Tài liệu tham khảo:
Juvena Therapeutics Receives FDA Orphan Drug Designation for JUV-161 (BusinessWire, tháng 1 năm 2024)