Lek opracowany przy pomocy AI otrzymuje status leku sierocego w leczeniu

Firma Juvena Therapeutics otrzymała od FDA status leku sierocego (Orphan Drug Designation) dla JUV-161, kandydata do leczenia dystrofii miotonicznej typu 1 (DM1).

Firma Juvena Therapeutics, wykorzystująca sztuczną inteligencję i platformę JuvNET do odkrywania nowych kandydatów na leki, otrzymała w styczniu 2024 roku status leku sierocego od FDA dla JUV-161. Ważne jest, aby wyjaśnić: status leku sierocego to zachęta do rozwoju dla chorób rzadkich, a nie pozwolenie na wprowadzenie do obrotu ani dowód skuteczności. JUV-161 jest wciąż lekiem eksperymentalnym (investigational), a pierwsze badanie kliniczne na ludziach (faza 1) rozpoczęło się w maju 2025 roku.

Czym jest status leku sierocego?
FDA przyznaje status leku sierocego kandydatom na leki przeznaczonym do leczenia chorób rzadkich (mniej niż 200 000 pacjentów w USA). Status ten zapewnia zachęty do rozwoju, takie jak zwolnienie z niektórych opłat i siedmioletnią ochronę wyłączności rynkowej, jeśli i kiedy lek zostanie w przyszłości zatwierdzony. Nie oznacza to, że lek został uznany za bezpieczny lub skuteczny i nie stanowi pozwolenia na stosowanie. Obecnie nie ma żadnego leku zatwierdzonego przez FDA do leczenia DM1.

Czym jest DM1?
DM1, czyli dystrofia miotoniczna typu 1, jest chorobą genetyczną powodującą postępujące osłabienie i skurcze mięśni. W rezultacie pacjenci z DM1 cierpią na znaczny spadek siły i wytrzymałości, a także trudności w wykonywaniu codziennych czynności.

DM1 jest najczęstszą postacią dystrofii mięśniowej u dorosłych i może być dziedziczona z rodziców na dzieci.

Choroba dotyka osoby w każdym wieku, ale najczęściej pojawia się po raz pierwszy we wczesnej dorosłości.

Objawy DM1:

• Postępujące osłabienie mięśni
• Trudności w rozluźnianiu mięśni po wysiłku (miotonia)
• Zmęczenie
• Trudności w chodzeniu
• Trudności w oddychaniu
• Trudności w połykaniu
• Problemy z oczami
• Trudności poznawcze

Ostrożna nadzieja: JUV-161, kandydat na lek zidentyfikowany przy pomocy sztucznej inteligencji, oferuje nowy kierunek badań dla pacjentów z DM1. Lek opiera się na zmodyfikowanym ludzkim białku IGF2 (Insulin-like Growth Factor 2) przeznaczonym do wstrzykiwań podskórnych i działa poprzez aktywację i przywracanie szlaku sygnałowego AKT, szlaku regulującego przeżycie, wzrost i metabolizm komórek. W modelach przedklinicznych (laboratoryjnych i zwierzęcych) zgłoszono następujące efekty:

• Odbudowa włókien mięśniowych: JUV-161 przywróciła tworzenie włókien mięśniowych w modelach, co jest kluczowym procesem dla ich wzmocnienia i prawidłowego funkcjonowania.
• Przeciwdziałanie osłabieniu mięśni: Lek zwalczał osłabienie mięśni charakterystyczne dla DM1, pomagając poprawić siłę i wytrzymałość w modelach.
• Poprawa metabolizmu: JUV-161 pozytywnie wpływała na metabolizm mięśni, przyczyniając się do ich prawidłowego funkcjonowania i zapobiegania zanikowi w modelach.

Ważne jest podkreślenie, że są to tylko wyniki przedkliniczne. Pierwsze badanie na ludziach (faza 1, pojedyncza rosnąca dawka u zdrowych ochotników) rozpoczęło się w maju 2025 roku i ma na celu przede wszystkim zbadanie bezpieczeństwa, tolerancji i farmakokinetyki JUV-161. Skuteczność leku u ludzi nie została jeszcze udowodniona.

DM1 charakteryzuje się kilkoma cechami podobnymi do przyspieszonego starzenia się tkanki mięśniowej. Dr Hanady Youssef, dyrektor generalna Juvena, zauważa, że mechanizm działania JUV-161, poprawa zdolności regeneracyjnych mięśni, metabolizmu i funkcji, może być również istotny w radzeniu sobie ze skutkami starzenia. Jednak FDA nie klasyfikuje DM1 jako „choroby progeroidalnej”, a kontekst starzenia pozostaje hipotezą badawczą.

JUV-161 wykazał obiecujące wyniki również w przedklinicznych modelach chorób mięśni związanych z wiekiem, takich jak sarkopenia i urazy mięśni. Dr Youssef wyjaśnia, że rozwój leku koncentruje się początkowo na DM1, ale jeśli jego bezpieczeństwo i skuteczność u ludzi zostaną udowodnione, możliwe będzie zbadanie go również w leczeniu innych chorób związanych z wiekiem.

Uwaga na temat „pierwszego leku AI”: JUV-161 jest kandydatem na lek odkrytym przy pomocy platformy sztucznej inteligencji, ale nie jest zatwierdzonym lekiem ani „pierwszym na świecie lekiem AI”. Lekiem powszechnie uznawanym za pierwszy, w którym zarówno cel biologiczny, jak i cząsteczka zostały zaprojektowane przy użyciu generatywnej sztucznej inteligencji i który wszedł do badań klinicznych, jest rentosertib (ISM001-055) firmy Insilico Medicine. Wykorzystanie AI do odkrywania leków jest narzędziem przyspieszającym, a nie substytutem niezbędnych etapów badań klinicznych przed zatwierdzeniem.

Referencje:
Juvena Therapeutics Receives FDA Orphan Drug Designation for JUV-161 (BusinessWire, styczeń 2024)