Orta yaş krizi, duygusal bir çalkantı dönemi olarak bilinir, ancak yeni araştırmalar bunun bundan çok daha fazlası olduğunu gösteriyor.
40 ila 60 yaşları arasında ortaya çıkan menopoz, beyinde bilişsel işlevleri etkileyebilen ve demans riskini etkileyebilecek önemli değişikliklere neden olur.
Menopoz sırasında beyinde meydana gelen değişiklikler:
Yapısal değişiklikler:
- Hipokampusun küçülmesi: beynin hafıza ve öğrenme için gerekli olan bölgesi. Araştırmalar, menopozdaki kişilerde hipokampus hacminde gençlere kıyasla %20'ye kadar azalma olduğunu göstermiştir.
- Bağlantının azalması: Beynin farklı alanları arasındaki bağlantının azalması; bu durum, bilişi ve diğer beyin fonksiyonlarını etkileyebilir.
Genetik değişiklikler:
- İnflamasyonla ilişkili genlerin ekspresyonunun artması: Çalışmalar, menopoz sırasında insanlarda bu genlerin ekspresyonunda bir artış olduğunu ve bunun kronik beyin iltihabına ve bilişsel işlevlerde bozulmaya neden olabileceğini buldu.
- Sinapslarda protein üretiminde rol oynayan genlerin ekspresyonunda azalma: Sinapslar sinir hücreleri arasındaki temas noktalarıdır ve bu proteinler normal işlevleri için gereklidir. Üretimlerindeki azalma hafıza ve bilişte hasara yol açabilir.
- Kadınlar üzerindeki özel etkiler:
- Daha yüksek tau proteini seviyeleri: Kadınlar, hem menopoz sırasında hem de yaşamın diğer aşamalarında doğal olarak daha yüksek düzeyde tau proteini sergileme eğilimindedir. Bu yüksek seviyeler daha yüksek Alzheimer hastalığı riskiyle ilişkilidir.
Tau proteini:
Tau proteini, sinir hücrelerinin iskeletini oluşturan mikrotübüllerle ilişkili bir proteindir. Ana işlevi mikrotübülleri stabilize etmek ve maddelerin akson boyunca taşınmasına yardımcı olmaktır. Tau proteininin beyinde patolojik nodüller şeklinde birikmesi Alzheimer hastalığının temel özelliklerinden biridir.
Beyni korumanın yolları:
- Beslenme lifi tüketimi: Çalışmalar, yüksek lif tüketimi
(bir yetişkin için günde 25 ila 30 gram diyet lifi (veya 1000 kilokalori başına 15-18 gram lif) tüketilmesi önerilir))
ve bunama riskinin azalması arasında bir bağlantı bulmuştur. - Diyet lifi açısından zengin besinler:
Meyveler: Meyveler, elma, armut, narenciye.
Sebzeler: Brokoli, Brüksel lahanası, havuç, tatlı patates, yeşil fasulye.
Tam tahıllar: Yulaf, tam pirinç, tam buğday ekmeği, kinoa.
Baklagiller: Mercimek, fasulye, bezelye.
Fındık ve tohumlar: Badem, ceviz, keten tohumu, kabak çekirdeği. - Fiziksel aktivite: Düzenli fiziksel aktivite (haftada 150 dakika), yaşamın ilerleyen dönemlerinde daha iyi beyin sağlığıyla ilişkilidir.
- Beslenme takviyeleri:
Fosfatidil serin: Diğer özelliklerinin yanı sıra beyni iltihaplanma, dejeneratif hastalıklar ve diğer durumların neden olduğu hasarlardan koruyabilir.
Ginkgo biloba: Özellikle yaşlı insanlarda hafızayı, konsantrasyonu ve bilişsel yeteneği geliştirebilir.
Horpezine A: Özellikle yaşlı insanlarda hafızayı, konsantrasyonu ve bilişsel yeteneği geliştirebilir. *(Huperzine A)
Omega 3: Belleği geliştirebilir ve bilişsel gerilemeyi önleyebilir.
Ek sağlıklı alışkanlıklar:
- Yeterli uyku
- Dengeli beslenme
- Stres Yönetimi
- Sigara içmekten kaçınma
- Orta düzeyde alkol tüketimi
- Beyin aktivitesini sürdürmek:
- Okuma
- Bulmaca çözme
- Yeni şeyler öğrenmek
- Sosyal etkinliklere katılım:
- Güçlü sosyal bağlar beyin sağlığına katkıda bulunur.
.
Referanslar:
https://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000011375
https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(22)01124-2
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37010830/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2733348/
https://www.medicalnewstoday.com/articles/reduction-in-hippocampus-in-brain-linked-to-cognitive-decline-risk
https://link.springer.com/article/10.1007/s00702-021-02451-8
