Przełomowe badanie opublikowane niedawno w Nature Communications ujawnia nowe spostrzeżenia dotyczące modyfikowalnych czynników ryzyka demencji.
Zespół badaczy z Uniwersytetu Oksfordzkiego, pod kierownictwem profesora Gwenaëlle Douaud, przeanalizował 161 potencjalnych czynników ryzyka, wykorzystując skany mózgu ponad 40 000 uczestników brytyjskiego Biobanku, dużej grupy badawczej z siedzibą w Anglii.

Ważne jest, aby zrozumieć, co mierzyło badanie: Jest to badanie obrazowania mózgu. Naukowcy zmierzyli objętość istoty szarej w określonej sieci mózgowej szczególnie podatnej na starzenie się i choroby takie jak Alzheimer, sieci zwanej LIFO (Last In, First Out, czyli obszary, które rozwijają się najpóźniej i degenerują najwcześniej). Badanie uszeregowało 161 czynników ryzyka według stopnia ich wpływu na degenerację tej podatnej sieci mózgowej. Nie mierzyło częstości występowania demencji ani nie obliczało indywidualnego ryzyka zachorowania na demencję, ale badało, jak silnie każdy czynnik jest powiązany ze zdrowiem tych wrażliwych obszarów mózgu.

Główne ustalenia:

Cukrzyca: Została uznana za jeden z trzech czynników najsilniej powiązanych ze spadkiem objętości istoty szarej w podatnej sieci mózgowej.
Przyczyna jest prawdopodobnie związana z negatywnym wpływem wysokiego poziomu cukru we krwi na naczynia krwionośne i nerwy w mózgu.
Zanieczyszczenie powietrza: Zanieczyszczenie powietrza, szczególnie to pochodzące z emisji pojazdów (mierzone za pomocą poziomów dwutlenku azotu jako wskaźnika zastępczego), znalazło się wśród trzech najsilniejszych czynników związanych z przyspieszoną degeneracją tych obszarów mózgu.
Naukowcy sugerują, że zanieczyszczenie powietrza może prowadzić do stanu zapalnego w mózgu, uszkodzenia naczyń krwionośnych i degeneracji neuronów.
Spożycie alkoholu: Częstotliwość spożycia alkoholu również znalazła się wśród trzech najbardziej szkodliwych czynników dla podatnej sieci mózgowej.
Ważne jest podkreślenie, że badanie nie określiło bezpiecznego progu picia ani nie wskazało ilości alkoholu, którą można uznać za nieszkodliwą.
Czynniki stylu życia: Badanie zostało włączone do szerszych ram 15 kategorii czynników ryzyka, w tym również dieta, aktywność fizyczna, sen, palenie tytoniu, ciśnienie krwi, cholesterol, waga, zły nastrój i samotność społeczna.
Utrzymanie zdrowego stylu życia, regularna aktywność fizyczna i odpowiednia ilość snu są uważane za czynniki ochronne dla zdrowia mózgu.
Warianty genetyczne: Oprócz czynników stylu życia, badanie zidentyfikowało siedem klastrów genetycznych związanych z podatną siecią mózgową, wśród których szczególnie wyróżniają się geny grupy krwi XG zlokalizowane w obszarze wspólnym dla chromosomów płci.
Naukowcy zauważają jednak, że wielkość wpływu tych wariantów genetycznych była niewielka, więc ich bezpośredni wkład jest skromny w porównaniu z czynnikami modyfikowalnymi.

Znaczące skutki:

Badanie podkreśla znaczenie zdrowego stylu życia i czystego środowiska dla utrzymania zdrowia mózgu na dłuższą metę.
Te ustalenia mogą przyczynić się do opracowania bardziej skutecznych strategii zapobiegania, a także poprawy jakości życia i długości życia w zdrowiu osób w każdym wieku.

Szerszy kontekst można znaleźć w raporcie Komisji Lancet z 2024 roku (oddzielnego organu od obecnego badania), który oszacował, że około 45% przypadków demencji można potencjalnie zapobiec lub opóźnić poprzez zajęcie się 14 modyfikowalnymi czynnikami ryzyka w ciągu życia. To oszacowanie wzmacnia ogólne przesłanie: wybory dotyczące stylu życia mogą mieć znaczący wpływ na zdrowie mózgu.

Zalecenia:

Utrzymanie prawidłowej wagi i prawidłowego poziomu cukru we krwi.
Ograniczenie spożycia alkoholu.
Regularna aktywność fizyczna (co najmniej 150 minut tygodniowo).
Zdrowa i zbilansowana dieta, bogata w owoce, warzywa i produkty pełnoziarniste.
Odpowiednia ilość snu (7-8 godzin).

Dodatkowe implikacje:

Oprócz wpływu na zdrowie mózgu, wyniki badania mają dodatkowe implikacje:

Polityka publiczna: Badanie podkreśla potrzebę polityki publicznej skupiającej się na ograniczaniu modyfikowalnych czynników ryzyka. Może to obejmować działania takie jak:
- Ograniczenie zanieczyszczenia powietrza
- Promowanie zdrowego stylu życia
- Zwiększanie świadomości na temat czynników ryzyka demencji
Badania medyczne: Badanie otwiera okno na przyszłość, w której możliwe będzie zapobieganie lub opóźnianie wystąpienia demencji w znaczący sposób. Dalsze badania i eksploracja pomogą nam lepiej zrozumieć czynniki choroby i opracować skuteczniejsze terapie.
Opieka i pielęgnacja: Ustalenia podkreślają potrzebę poprawy usług opieki i pielęgnacji dla osób z demencją i ich rodzin.

Przyszłe wyzwania:

Pomimo znaczącego postępu, pozostaje wiele wyzwań w dziedzinie badań i leczenia demencji:

Zrozumienie mechanizmów biologicznych: Nadal nie jest do końca jasne, w jaki sposób różne czynniki ryzyka wpływają na rozwój demencji.
Głębsze zrozumienie zaangażowanych mechanizmów biologicznych może pomóc w opracowaniu skuteczniejszych terapii.
Opracowanie terapii: Pomimo istnienia wielu terapii farmakologicznych, nie są one w stanie wyleczyć choroby ani zatrzymać jej postępu.
Istnieje potrzeba opracowania nowych, skuteczniejszych terapii.
Poprawa jakości życia: Osoby z demencją i ich rodziny potrzebują dużego wsparcia na każdym etapie.
Istnieje potrzeba poprawy usług opieki i pielęgnacji, a także opracowania nowych technologii, które pomogą osobom z demencją zachować niezależność i jakość życia.

.
Referencje:
https://www.nature.com/articles/s41467-024-46344-2