Baanbrekend onderzoek dat onlangs is gepubliceerd in Nature Communications onthult nieuwe inzichten over veranderbare risicofactoren voor dementie.
Een team van onderzoekers van de Universiteit van Oxford, onder leiding van professor Gwenaëlle Douaud, onderzocht 161 potentiële risicofactoren met behulp van hersenscans van meer dan 40.000 deelnemers van de UK Biobank, een grote onderzoeksgroep gevestigd in Engeland.

Het is belangrijk om te begrijpen wat het onderzoek heeft gemeten: Dit is een hersenbeeldvormingsonderzoek. De onderzoekers maten het volume van de grijze stof in een specifiek hersennetwerk dat bijzonder kwetsbaar is voor veroudering en ziekten zoals Alzheimer, een netwerk dat LIFO wordt genoemd (Last In, First Out, oftewel gebieden die zich als laatste ontwikkelen en als eerste degenereren). Het onderzoek rangschikte de 161 risicofactoren op basis van de mate van hun invloed op de degeneratie van dit kwetsbare hersennetwerk. Het heeft niet de incidentie van dementie gemeten of individuele risicopercentages voor het krijgen van dementie berekend, maar onderzocht in hoeverre elke factor verband houdt met de gezondheid van die gevoelige hersengebieden.

De belangrijkste bevindingen:

Diabetes: Werd gevonden als een van de drie factoren die het sterkst verband houden met een afname van het volume van de grijze stof in het kwetsbare hersennetwerk.
De reden hiervoor houdt waarschijnlijk verband met de negatieve effecten van hoge bloedsuikerspiegels op de bloedvaten en zenuwen in de hersenen.
Luchtvervuiling: Luchtvervuiling, met name die afkomstig van voertuigemissies (gemeten aan de hand van stikstofdioxideniveaus als representatieve maatstaf), behoorde tot de drie sterkste factoren die verband houden met versnelde degeneratie van die hersengebieden.
De onderzoekers suggereren dat luchtvervuiling kan leiden tot ontsteking in de hersenen, schade aan bloedvaten en neurodegeneratie.
Alcoholgebruik: De frequentie van alcoholgebruik bleek ook een van de drie meest schadelijke factoren voor het kwetsbare hersennetwerk.
Het is belangrijk te benadrukken dat het onderzoek geen veilige drinkdrempel heeft gedefinieerd of heeft aangegeven hoeveel alcohol als onschadelijk kan worden beschouwd.
Leefstijlfactoren: Het onderzoek maakte deel uit van een breder kader van 15 categorieën risicofactoren, waaronder ook voeding, lichaamsbeweging, slaap, roken, bloeddruk, cholesterol, gewicht, sombere stemming en sociaal isolement.
Het handhaven van een gezonde levensstijl, regelmatige lichaamsbeweging en voldoende slaap worden beschouwd als beschermende factoren voor de gezondheid van de hersenen.
Genetische variaties: Naast leefstijlfactoren identificeerde het onderzoek zeven genetische clusters die verband houden met het kwetsbare hersennetwerk, waarbij met name de genen van de XG-bloedgroep opvallen, die zich bevinden in een gebied dat gemeenschappelijk is voor de geslachtschromosomen.
De onderzoekers merken echter op dat de omvang van het effect van deze genetische variaties klein was, zodat hun directe bijdrage bescheiden is in vergelijking met de veranderbare factoren.

Significante effecten:

Het onderzoek benadrukt het belang van een gezonde levensstijl en een schone omgeving voor het behoud van de gezondheid van de hersenen op de lange termijn.
Deze bevindingen kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van effectievere preventiestrategieën, evenals aan het verbeteren van de kwaliteit van leven en de gezonde levensverwachting van mensen van alle leeftijden.

Een breder verband is te vinden in het rapport van de Lancet Commission uit 2024 (een aparte entiteit van het huidige onderzoek), dat schatte dat ongeveer 45% van de dementiegevallen mogelijk voorkomen of uitgesteld kan worden door het aanpakken van 14 veranderbare risicofactoren gedurende het leven. Deze schatting versterkt de algemene boodschap: leefstijlkeuzes kunnen een significant verschil maken voor de gezondheid van de hersenen.

Aanbevelingen:

Het handhaven van een gezond gewicht en normale bloedsuikerspiegels.
Het verminderen van alcoholgebruik.
Regelmatige lichaamsbeweging (minstens 150 minuten per week).
Een gezond en uitgebalanceerd dieet, rijk aan fruit, groenten en volkoren granen.
Voldoende slaap (7-8 uur).

Verdere implicaties:

Naast de effecten op de gezondheid van de hersenen, hebben de onderzoeksresultaten nog andere implicaties:

Overheidsbeleid: Het onderzoek benadrukt de noodzaak van overheidsbeleid dat zich richt op het verminderen van veranderbare risicofactoren. Dit kan maatregelen omvatten zoals:
- Het beperken van luchtvervuiling
- Het bevorderen van een gezonde levensstijl
- Het vergroten van het bewustzijn over risicofactoren voor dementie
Medisch onderzoek: Het onderzoek opent een venster naar een toekomst waarin het mogelijk zal zijn om het ontstaan van dementie aanzienlijk te voorkomen of uit te stellen. Voortgezet onderzoek en studie zullen ons helpen de oorzaken van de ziekte beter te begrijpen en effectievere behandelingen te ontwikkelen.
Zorg en verpleging: De bevindingen benadrukken de noodzaak om de zorg- en verplegingsdiensten voor mensen met dementie en hun families te verbeteren.

Toekomstige uitdagingen:

Ondanks de aanzienlijke vooruitgang blijven er veel uitdagingen op het gebied van onderzoek en behandeling van dementie:

Begrip van de biologische mechanismen: Het is nog niet volledig duidelijk hoe de verschillende risicofactoren de ontwikkeling van dementie beïnvloeden.
Een dieper begrip van de betrokken biologische mechanismen kan helpen bij het ontwikkelen van effectievere behandelingen.
Ontwikkeling van behandelingen: Ondanks het bestaan van veel medicamenteuze behandelingen, slagen ze er niet in de ziekte te genezen of de progressie ervan te stoppen.
Er is behoefte aan de ontwikkeling van nieuwe en effectievere behandelingen.
Verbetering van de kwaliteit van leven: Mensen met dementie en hun families hebben gedurende het hele traject veel ondersteuning nodig.
Er is behoefte aan verbetering van zorg- en verplegingsdiensten, evenals aan de ontwikkeling van nieuwe technologieën die mensen met dementie helpen hun onafhankelijkheid en kwaliteit van leven te behouden.

.
Referenties:
https://www.nature.com/articles/s41467-024-46344-2