דלג לתוכן הראשי
Immuunsysteem

Verkoudheid en veroudering van het immuunsysteem: wat nieuw onderzoek laat zien

We kennen het gevoel allemaal: na griep of corona lijkt het lichaam een paar jaar ouder geworden. Een nieuwe Duitse studie in Immunity & Ageing onderzocht dat in de praktijk, in het bloed van volwassenen voor, tijdens en na de ziekte. De uitkomst stelt enigszins gerust, maar met belangrijke kanttekeningen: de maat steeg tijdelijk en keerde terug naar de uitgangswaarde, de steekproef is klein en de follow-up kort.

⏱️18 Notulen lezen ✍️Nir Nagar 👁️0 Bekeken

In de wereld van levensduur en gezond ouder worden vertellen we graag verhalen over opgebouwde schade: elke slapeloze nacht, elk toetje, elk jaar roken wordt ergens in het biologische grootboek genoteerd. Na een zware griep of een coronagolf is het verleidelijk om je af te vragen of ook deze luchtweginfectie sporen heeft nagelaten, of ons immuunsysteem eruit is gekomen een paar jaar ouder. De logica klinkt aannemelijk: een virus mobiliseert een leger van immuuncellen, en na elke oorlog blijven er littekens achter.

Een nieuwe studie in het tijdschrift Immunity & Ageing onderzocht deze vraag rechtstreeks, in het bloed van echte mensen: vóór de ziekte, in de eerste dagen ervan, een week erna en vier weken erna. Het antwoord is, kort gezegd, geruststellender dan gevreesd: de maat die de leeftijd van het immuunsysteem inschat, bewoog tijdens de ziekte inderdaad, maar ongeveer vier weken na het begin van een lichte tot matige infectie, toen de deelnemers al hersteld waren, was hij niet hoger dan ervoor. Toch zijn, zoals altijd, de details minstens zo belangrijk als de kop, en vooral de vraag wat de studie niet kon zien.

Wat is immuunleeftijd en wat is de IMMAX-maat?

Het immuunsysteem verandert tijdens het leven de samenstelling van zijn celpopulaties. Dit proces heet immuunveroudering (immunosenescentie), en om het te meten is een meetinstrument nodig. De onderzoekers gebruikten een maat genaamd IMMAX (IMMune Age indeX). Dit is wat je erover moet weten:

  • Het is een maat op basis van een bloedtest, in 2022 ontwikkeld als een eenvoudiger benadering van een complexe maat genaamd IMM-AGE, ontwikkeld door Alpert en collega's.
  • Hij berust op een methode die flowcytometrie heet, die immuuncellen telt en indeelt op basis van markers op het celoppervlak, en niet op dure genetische analyse.
  • Hij bestaat uit vijf parameters: de verhouding tussen NK-cellen (natural killer-cellen) en T-cellen, de verhouding tussen helper-T-cellen (CD4) en cytotoxische T-cellen (CD8), de verhouding tussen geheugen-T-cellen en naïeve T-cellen binnen elk van beide groepen, en het percentage CD8-cellen van het type CD28-negatief.
  • Hij is bedoeld om de klassieke leeftijdsgebonden veranderingen in de samenstelling van lymfocyten en de rijping van T-cellen weer te geven.
  • Hij is een surrogaat-biomarker, geen klinische uitkomst: hij zegt niet hoe vaak je ziek wordt of hoe lang je leeft, maar beschrijft een momentopname van de bloedcellen.

Het is ook goed om te verduidelijken wat deze maat niet is: het is geen epigenetische DNA-klok en geen telomeertest. Hij legt één ding vast, de samenstelling van de immuuncelpopulaties in het bloed, dus elke conclusie betreft dat front en niet de totale "biologische leeftijd" van het lichaam.

Hoe een infectie het immuunsysteem zou (of niet zou) laten verouderen

Om te begrijpen waarom de vraag niet triviaal is, moet je weten hoe een verouderend immuunsysteem eruitziet. Op jonge leeftijd zijn de meeste T-cellen naïef: ze hebben nog geen vijand ontmoet en kunnen reageren op een nieuwe dreiging. Met de jaren, en vooral na herhaalde ontmoetingen met ziekteverwekkers, neemt het aandeel van geheugencellen en van T-cellen die tot het einde zijn uitgerijpt en de CD28-marker hebben verloren toe. Deze cellen zijn uitstekend in het bestrijden van wat ze al kennen, maar ze nemen ruimte in en verkleinen de diversiteit van het repertoire. Daarnaast veranderen de verhoudingen tussen de grote groepen, zoals NK-cellen ten opzichte van T-cellen.

De belangrijkste aandrijvers van dit proces zijn de leeftijd zelf en latente chronische infecties. De auteurs van de nieuwe studie wijzen erop dat latente chronische infecties, zoals CMV en EBV (herpesvirussen die levenslang in het lichaam blijven), ruimte innemen in het immuunsysteem en op basis van de markers samenhangen met verder gevorderde immuunveroudering. Het idee is dat een virus dat het lichaam niet verlaat, het immuunsysteem dwingt permanente strijdkrachten tegen dat virus aan te houden, die met de tijd groeien.

De gewone luchtweginfectie is wezenlijk anders: ze is acuut en eindigt. In principe zijn er twee mogelijkheden. De ene is dat elke ronde een paar geheugencellen achterlaat en een kleine verschuiving richting een "ouder systeem" veroorzaakt, zodat er over tientallen jaren van verkoudheden een verandering opstapelt. De andere is dat het lichaam tijdens de ziekte cellen mobiliseert, ze erna terugbrengt naar hun plek en er niets achterblijft. Celstudies in de petrischaal suggereerden eerder dat sommige acute virussen DNA-schade of senescentie (celveroudering) kunnen veroorzaken, maar of dat zich bij gezonde mensen vertaalt in een systemische verandering is onder realistische omstandigheden nog niet goed onderzocht.

Er is ook een tweede, methodologische reden waarom de studie ertoe doet: meten tijdens ziekte kan misleiden. Tijdens een infectie worden immuuncellen gemobiliseerd, geactiveerd en trekken ze tussen bloed en weefsels heen en weer, zodat een foto van het bloed op dat moment niet de gewone toestand weergeeft. Wie op het hoogtepunt van de ziekte de "biologische leeftijd" meet, kan een hoog getal krijgen dat niets zegt over de werkelijke leeftijd van het systeem. Dit is een punt dat de onderzoekers zelf benadrukken.

Het huidige bewijs

Studie 1: opvolging van echte luchtweginfecties, Immunity & Ageing 2026

De centrale studie werd in september 2026 gepubliceerd door een team onder leiding van Sina Trebing en Carsten Watzl, van het Leibniz-Instituut voor Arbeidsonderzoek aan de TU Dortmund. Het is een prospectieve observationele studie: de onderzoekers wierven vooraf gezonde mensen, maten hen toen ze gezond waren, en wachtten af wie in de maanden daarna verkouden of anderszins luchtwegziek zou worden.

De studie omvatte 77 gezonde volwassenen van 21 tot 65 jaar. Bij de start (t0) moesten zij minstens vier weken vrij zijn van infecties en vaccinaties. Wie luchtwegklachten kreeg, werd drie keer bemonsterd: binnen de eerste 72 uur (t1), na een week (t2) en na vier weken (t3). Bovendien werd bij het eerste bezoek een neus-keelswab afgenomen voor een multi-pathogeen PCR-onderzoek, om te weten welk virus verantwoordelijk was. Een kleine controlegroep van deelnemers die langer dan zes maanden gezond bleven, werd nog eens gemeten om te controleren dat de maat niet zomaar uit zichzelf schommelt.

In de loop van de periode werden 26 deelnemers ziek met een luchtweginfectie die in de analyse werd opgenomen: bij 9 werd rhinovirus gevonden (de meest voorkomende oorzaak van verkoudheid), bij 9 SARS-CoV-2, bij één parainfluenzavirus, en 7 anderen werden ziek maar testten negatief op ziekteverwekkers. De groep met bevestigde virale infecties, waarop het hoofdresultaat is gebaseerd, omvatte 19 deelnemers. Alle ziektes waren licht tot matig en eindigden met volledig herstel.

Het hoofdresultaat: het geschatte verschil in IMMAX-score tussen de uitgangssituatie en vier weken na de ziekte was -0,014 (95%-betrouwbaarheidsinterval van -0,037 tot 0,009, gecorrigeerde p-waarde 0,310), dus er werd geen statistisch significante verandering gevonden. Met andere woorden: ongeveer vier weken na het begin van de ziekte werd geen toename van de immuunleeftijd waargenomen bij de zieken. In de eerste dagen van de ziekte stegen de waarden van de maat daarentegen tijdelijk, en dat was na het herstel niet meer te zien.

Het interessantste punt kwam naar voren in de analyse van subgroepen. De reactie bij SARS-CoV-2-patiënten verschilde van de andere: bij deze negen deelnemers, die allemaal klinisch herstelden, waren de waarden van de maat aanvankelijk hoog en na vier weken lager dan de uitgangswaarde. Van de vijf onderdelen van de maat bewogen er drie alleen bij corona significant: de verhouding tussen NK-cellen en T-cellen, het percentage CD8-cellen van het type CD28-negatief, en de verhouding tussen geheugencellen en naïeve cellen binnen CD8. Na vier weken was de NK/T-verhouding alleen bij corona lager dan de uitgangswaarde (gecorrigeerde p-waarde 0,049, grensgeval). Het is belangrijk deze daling niet te lezen als "verjonging": de auteurs interpreteren haar als bewijs van de immuunbehoeften die een SARS-CoV-2-infectie creëert, dus als een verandering in de samenstelling van de cellen, niet als een gezondheidswinst.

Studie 2: stabiliteit van de maat gedurende de dag, Frontiers in Aging 2025

Om te begrijpen hoe stabiel zo'n maat is, loont het een eerdere studie uit dezelfde onderzoeksfamilie te bekijken, over de invloed van het circadiane ritme op IMMAX. In die studie, waaraan ongeveer 50 mensen (29 vrouwen en 21 mannen) deelnamen, bleek dat het gemiddelde verschil tussen immuunleeftijd en kalenderleeftijd bijna nul was (1,09 jaar), maar dat de spreiding rond het gemiddelde enorm was: een standaarddeviatie van ongeveer 21 jaar. Bovendien hadden vrouwen een significant lager gemiddeld verschil (4,25 jaar jonger) dan mannen (8,46 jaar ouder, p=0,043).

In die studie werden van elke deelnemer monsters genomen om 8:00, 13:00 en 18:00 uur. Hoewel de verhoudingen tussen sommige immuuncelpopulaties in de loop van de dag veranderden, veranderde de IMMAX-score zelf niet significant tussen de metingen, en de auteurs concludeerden dat de maat stabiel is, ongeacht het tijdstip van bemonstering. Toch werd in de nieuwe studie over infecties, die was opgezet vóór de publicatie van deze bevinding, elk monster afgenomen op hetzelfde tijdstip van de dag (binnen een half uur) als het uitgangsmonster van die deelnemer, om dagschommelingen uit te schakelen. Dat is geen bijzaak: precies dat maakt vergelijking van voor en na mogelijk. (Over verschillen tussen de seksen in immuunveroudering schreven we apart op de site.)

Studie 3: verband tussen fitheid, vaccinatie en immuunleeftijd, preprint

Een ander werk uit hetzelfde veld, gepubliceerd als preprint op Research Square en nog niet peer-reviewed, onderzocht 658 volwassenen die een primaire vaccinatie tegen SARS-CoV-2 hadden voltooid. In de groep zaten ook 91 beroepsbrandweerlieden, wier immuunleeftijd ongeveer 8,24 jaar jonger was dan die van mensen die waren gematcht op leeftijd, geslacht, vaccintype, tijd sinds vaccinatie, roken en gezondheidstoestand. De auteurs benadrukken dat de studie cross-sectioneel is, zodat er geen causaal verband tussen fitheid, leefstijl en immuunleeftijd uit af te leiden valt. Het gegeven is hier belangrijk als context: het laat zien dat immuunleeftijd tussen groepen mensen verschilt naargelang andere factoren, en niet alleen door infecties.

Studie 4: latente versus acute infecties

De auteurs van de nieuwe studie wijzen erop dat in de Dortmund Vital Study latente infectie met toxoplasma (Toxoplasma gondii) niet samenhing met versnelde immuunveroudering volgens IMMAX. Dat staat in contrast met virussen als CMV en EBV, die in de literatuur worden gekoppeld aan versnelde immuunveroudering. Er is dus geen algemene regel dat "chronische infectie gelijk is aan veroudering": de identiteit van de ziekteverwekker doet ertoe, net als de duur van de infectie en de manier waarop het immuunsysteem ermee omgaat. De nieuwe studie voegt de ontbrekende helft toe: wat gebeurt er bij acute infecties die voorbijgaan.

Breder perspectief: ernstige, chronische infecties en bij ouderen

Het is belangrijk om uit de studie niet meer te concluderen dan ze zegt. Ze gaat over een infectie die licht tot matig was, bij gezonde volwassenen van 21-65, en volledig herstelde. Dat is een heel andere categorie dan de gevallen die we op de site noemden in verband met hiv, een chronische infectie die medicamenteus wordt beheerst en niet verdwijnt, en die gepaard gaat met versnelling van markers van immuunveroudering. Daar moet het systeem jarenlang met het virus omgaan, niet weken. Op dezelfde manier zijn ernstige coronabesmettingen die ziekenhuisopname vereisen apart onderzocht: een preprint uit 2023 onderzocht de versnelling van de epigenetische leeftijd bij coronapatiënten met acuut ademnoodsyndroom, en dat is een andere wereld dan wat in de huidige studie is onderzocht.

Een ander belangrijk gegeven is leeftijd. Bij ouderen kan een luchtweginfectie niet alleen gevaarlijker zijn maar ook trager oplossen. Een preprint van december 2025 op bioRxiv, die met single-cell-analyse in de tijd de longen van oudere dieren onderzocht, wijst op een leeftijdsafhankelijke vertraging in de resolutie van de immuunreactie na een virale luchtweginfectie. Het gaat om onderzoek bij dieren en niet bij ouderen. Het is nog steeds een preprint, dus het is beter dit te zien als een onderzoeksrichting dan als een afgesloten conclusie, maar het verklaart waarom je niet kunt generaliseren van gezonde mensen op werkende leeftijd naar de hele bevolking.

De auteurs noemen ook ander werk dat een beoordelingsinstrument genaamd sc-ImmuAging gebruikte en bij acute corona een versnelling van de immuunleeftijd tijdens de ziekte en terugkeer naar normaal met het herstel vond. Dit patroon, tijdelijke stijging en daarna normalisatie, komt overeen met wat in de huidige studie is gevonden, en versterkt het beeld waarin immuunleeftijd rond een ziekte heen een dynamisch beeld is.

Kunnen we helemaal gerustgesteld zijn? Kanttekeningen en beperkingen

De geruststellende kop is echt, maar berust op een kleine studie, en er zijn enkele redenen om proportie te bewaren:

  • Omvang van de steekproef: het hoofdresultaat van de studie berust op 19 deelnemers met een bevestigde virale infectie, en in de subgroepen op slechts ongeveer negen per groep. Met zulke aantallen zijn kleine verschillen moeilijk op te sporen en is vergelijking tussen virussen lastig.
  • Het ontbreken van significantie is geen bewijs van nul: het betrouwbaarheidsinterval rond het verschil, van -0,037 tot 0,009, bevat in beide richtingen kleine waarden. De gegevens tonen dus geen stijging, maar sluiten een kleine verandering ook niet volledig uit.
  • Slechts vier weken: de follow-up stopte daar. Ze kan geen veranderingen opsporen die zich over jaren opstapelen, of langdurige syndromen na een infectie, en de auteurs zelf wijzen hierop.
  • Alleen lichte infecties: alle ziektes waren van het type dat zonder medisch ingrijpen herstelt. Er is hier geen informatie over zware griep, longontsteking of ziekenhuisopname.
  • Alleen een foto van het bloed: IMMAX meet immuuncellen in de bloedsomloop. Hij ziet de weefsels niet, ook niet het specifieke immuungeheugen of de chronische ontsteking die met veroudering gepaard gaat.
  • Surrogaatmaat, geen gezondheidsuitkomst: er is hier geen informatie over of verkoudheden samenhangen met toekomstige ziekte. Het is een studie over een biomarker.
  • Variatie tussen mensen: zoals de studie uit 2025 laat zien, is er grote variatie tussen mensen in de maat. Diezelfde studie vond dat de score stabiel is gedurende de dag, en het vergelijken van elke persoon met zichzelf is bedoeld om verschillen tussen mensen uit te schakelen, maar in zo'n kleine steekproef blijven kleine veranderingen moeilijk te detecteren.
  • Gezonde populatie met beperkte leeftijdsspreiding: de deelnemers waren gezond en gebruikten geen medicijnen die het immuunsysteem beïnvloeden, en de studie omvatte geen ouderen. De conclusies hebben ook betrekking op infecties in de gemeenschap in West-Europa.

De conclusie: dit is een positieve maar voorlopige studie. Ze beantwoordt een smalle vraag (is de score van één maat, bij gezonde jonge mensen en mensen op werkende leeftijd, vier weken na een lichte infectie hoger) en niet de brede vraag (beïnvloeden verkoudheden gedurende een heel leven de immuunveroudering). Het gaat om het verschil tussen "we zagen geen schade" en "we hebben bewezen dat er geen schade is".

Wat kun je wel meenemen uit de studie?

  1. Raak niet in paniek bij elke verkoudheid: volgens de huidige gegevens lijkt een lichte tot matige luchtweginfectie die met volledig herstel overgaat de immuunleeftijd, zoals die vier weken later in het bloed wordt gemeten, niet te versnellen. Je kunt een verkoudheid beschouwen als een voorbijgaande gebeurtenis en niet als een sprong in de biologische leeftijd.
  2. Laat geen biologische-leeftijdsmaten meten tijdens ziekte: als je een test gebruikt die de biologische of immuunleeftijd inschat, is het beter te laten bemonsteren als je gezond bent en minstens een paar weken na een infectie. De waarde tijdens ziekte kan naar boven toe misleiden.
  3. Blijf de gewoonten volgen die echt effect hebben: slaap, lichaamsbeweging, voeding en roken blijven tot de onderzochte factoren van immuungezondheid behoren. Het gegeven over de brandweerlieden wijst op een mogelijk verband, maar is cross-sectioneel en bewijst geen causaliteit.
  4. Blijf gevaccineerd en neem ernstige infecties serieus: de studie gaat over lichte infecties. Ernstige infecties, ziekenhuisopname en chronische ziekten zijn een ander verhaal en zijn hier niet onderzocht. Als je tot een risicogroep behoort, of langdurige klachten hebt na een ziekte, is het verstandig je arts te raadplegen.

Het bredere perspectief

Dit verhaal leert een belangrijk principe over veroudering: niet elke uitdaging voor het lichaam laat een litteken na, en er is een groot verschil tussen een belasting die is opgelost en een belasting die blijft. Een gezond immuunsysteem is precies daarvoor gemaakt: krachtig mobiliseren, vechten en terugkeren naar de gewone toestand. Gevorderde immuunveroudering wordt waarschijnlijk minder gedreven door de voorbijgaande ontmoetingen met verkoudheidsvirussen en meer door infecties die niet verdwijnen, door chronische ontsteking en door de tijd zelf.

Zolang het gaat om een voorbijgaande verkoudheid en volledig herstel, is er op dit moment geen bewijs dat ze het immuunsysteem ouder achterlaat, maar de studie die dit onderzocht is klein en kort, dus ze opent een vraag en sluit haar niet. Het lichaam weet te herstellen, en de wetenschap is nog maar net begonnen te onderzoeken hoe goed.

Referenties:
Trebing S. et al., Acute viral respiratory infections are not associated with an increased IMMune Age indeX (IMMAX) four weeks after infection, Immunity & Ageing, 2026
Bioengineer.org: Mild Respiratory Viruses Do Not Accelerate Biological Immune Aging After Recovery

ניר נגר

Nir Nagar

Nir Nagar, oprichter en redacteur van Reverse Aging en biohacker met meer dan 20 jaar praktische ervaring in langlevenonderzoek, supplementen en gezondheidsoptimalisatie. Hij onderzoekt elk onderwerp grondig voordat hij publiceert, beoordeelt eerlijk de sterkte van het bewijs en verwijst in elk artikel naar de originele studies.

Full profile ↗

Bronnen en citaten

💬 Reacties (0)

Om te reageren is een account nodig. Schrijf uw reactie en klik op publiceren, en u wordt doorgestuurd naar een snelle registratie. De reactie wordt bewaard en gepubliceerd na goedkeuring.

Wees de eerste die op het artikel reageert.

Vond je de site leuk? Vertel het aan vrienden 🙌 Vond je het niet leuk? Laat het ons weten en we verbeteren 💬

Vertel het ons