L-seryna: aminokwas badany pod kątem ochrony mózgu

Prawie każda dyskusja o suplementach na długowieczność zaczyna się od obietnicy, a kończy rozczarowaniem. L-seryna jest interesującym wyjątkiem: nie trafiła na pierwsze strony gazet przez reklamę czy podcast, ale poprzez naukowe badanie epidemiologicznej zagadki z wyspy Guam, gdzie wskaźniki chorób neurodegeneracyjnych mózgu były 50 do 100 razy wyższe niż średnia światowa. Naukowcy próbujący zrozumieć dlaczego odkryli po drodze coś nieoczekiwanego: prosty aminokwas, który nasz organizm wytwarza w każdej chwili, a który może kryć w sobie zdolność do ochrony neuronów.

Ale zanim się podekscytujemy, ważne jest, aby od razu ustalić ton. L-seryna nie jest lekiem, nie ma ustalonej dawki konsumenckiej, a dowody na jej korzyść u ludzi są na bardzo wczesnym etapie. Oznaczyliśmy ją żółtym rankingiem 🟡 właśnie z tego powodu: wystarczająco obiecująca, aby ją śledzić, ale bardzo daleka od udowodnienia. Ten artykuł wyjaśni, co wiemy, czego nie wiemy i dlaczego przepaść między nimi jest większa, niż większość sprzedawców przyzna.

Czym jest L-seryna?

L-seryna to aminokwas sklasyfikowany jako „nieistotny”, co oznacza, że organizm może go wytwarzać sam i nie musi go pozyskiwać z pożywienia. Ale ta klasyfikacja jest myląca, ponieważ jej funkcje w mózgu są wszystkim, tylko nie nieistotne:

• Budulec błon neuronów. L-seryna jest materiałem wyjściowym do produkcji fosfatydyloseryny, fosfolipidu budującego błonę komórkową neuronów.
• Źródło innych aminokwasów w mózgu. Organizm przekształca L-serynę w glicynę i D-serynę, z których obie są kluczowymi cząsteczkami w komunikacji nerwowej.
• Regulacja receptorów NMDA. D-seryna, pochodna L-seryny, jest niezbędnym ko-agonistą receptorów odpowiedzialnych za uczenie się i pamięć.
• Wsparcie wzrostu włókien nerwowych. Badania na komórkach pokazują, że L-seryna jest niezbędna do wzrostu i funkcji wypustek nerwowych.

Innymi słowy, L-seryna to podstawowy surowiec, którego mózg stale używa. Pomysł, że jej suplementacja może pomóc, opiera się właśnie na tej centralnej roli, ale jak zobaczymy, centralna rola biologiczna nie przekłada się automatycznie na korzyść z suplementacji.

Związek z chorobami mózgu: zaskakujący mechanizm

Naukowa historia L-seryny zaczyna się od toksyny o nazwie BMAA (beta-metyloamino-L-alanina), wytwarzanej przez sinice (cyjanobakterie). Naukowcy z wyspy Guam zasugerowali, że BMAA przedostaje się do lokalnego łańcucha pokarmowego i gromadzi się w tkance mózgowej mieszkańców. Tutaj pojawia się zaskakująca część: chemicznie BMAA jest na tyle podobna do L-seryny, że mózg „myli się” i przypadkowo wstawia ją do białek zamiast seryny.

Białko, w którym jeden aminokwas został zastąpiony obcą cząsteczką, fałduje się nieprawidłowo. Akumulacja nieprawidłowo sfałdowanych białek jest kluczową cechą chorób neurodegeneracyjnych, takich jak ALS, Alzheimer i Parkinson. Hipoteza: jeśli zalejesz komórki nadmiarem L-seryny, „właściwy” aminokwas będzie konkurował z BMAA o miejsce w białku i wypchnie go na zewnątrz, zapobiegając nieprawidłowemu fałdowaniu.

Eksperymenty na komórkach potwierdziły tę logikę: dodanie L-seryny zmniejszyło stres białkowy wywołany przez BMAA, prawdopodobnie poprzez regulację systemów kontroli jakości wewnątrz komórki. Bardziej dramatyczny krok nastąpił w badaniu na naczelnych: dodanie L-seryny do diety małp narażonych na BMAA znacząco zmniejszyło patologię nerwową typu ALS/PDC, która rozwinęła się w ich mózgach. To elegancki mechanizm, który ma poparcie w laboratorium i u zwierząt. Ale elegancki mechanizm to tylko punkt wyjścia, a nie dowód.

Obecne dowody

Badanie 1: Próba I fazy w ALS z 2017 r. (Levine, Bradley i współpracownicy)

To główne badanie i najlepszy dostępny dziś dowód u ludzi. Badanie randomizowane, podwójnie ślepe trwające 6 miesięcy, testujące doustną L-serynę u 20 pacjentów z ALS. Pacjenci zostali losowo przydzieleni do czterech różnych dawek: 0,5, 2,5, 7,5 lub 15 gramów dwa razy dziennie. Główny wynik: L-seryna w dawkach do 15 gramów dwa razy dziennie okazała się bezpieczna i dobrze tolerowana. Z 20 uczestników jeden zrezygnował przed przyjęciem leku, a dwóch zrezygnowało z powodu problemów żołądkowo-jelitowych; nie zaobserwowano innych poważnych działań niepożądanych.

Intrygująca część: eksploracyjna analiza skuteczności zasugerowała możliwość zależnego od dawki spowolnienia tempa pogorszenia funkcjonalnego, mierzonego skalą ALSFRS-R. Należy podkreślić: było to badanie bezpieczeństwa, a nie skuteczności. Przy zaledwie 20 uczestnikach każda sugestia skuteczności jest jedynie hipotezą do przyszłego testowania, a nie ustalonym odkryciem. Właśnie dlatego zaprojektowano większe badanie II fazy z około 66 pacjentami z ALS, aby sprawdzić, czy ta sugestia utrzyma się w większej grupie.

Badanie 2: Prace nad neuroprotekcją wobec BMAA

Seria badań opublikowana w czasopiśmie Neurotoxicity Research badała, w jaki sposób L-seryna chroni komórki przed BMAA. Wynik: L-seryna zmniejsza stres białkowy wewnątrz neuronu, częściowo poprzez regulację mechanizmu kontroli jakości w retikulum endoplazmatycznym. W połączeniu ze wspomnianym badaniem na naczelnych są to najsilniejsze dowody przedkliniczne na to, że istnieje prawdziwy mechanizm. Ale dowody przedkliniczne, na komórkach i zwierzętach, bardzo często zawodzą, gdy dochodzi do badań na ludziach.

Badanie 3: Próby II fazy w zaburzeniach poznawczych

FDA zatwierdziła próby I i II fazy L-seryny również we wczesnej chorobie Alzheimera i łagodnych zaburzeniach poznawczych. Badanie IIa fazy testuje 15 gramów dwa razy dziennie w postaci żelków w porównaniu z placebo. Na dzień dzisiejszy nie opublikowano pozytywnych wyników potwierdzających poprawę funkcji poznawczych w chorobie Alzheimera lub u zdrowych osób. W rzeczywistości badania obserwacyjne nie wykazały korelacji między poziomami L-seryny a funkcjami poznawczymi. Podsumowanie dowodów poznawczych: wciąż całkowicie otwarte.

A co z kontrowersją naukową?

W tym miejscu historia się komplikuje i jest to część, którą sprzedawcy suplementów mają tendencję do pomijania. Nie wszyscy naukowcy zgadzają się, że zalewanie mózgu dodatkową L-seryną to dobry pomysł. Zespół z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego przeanalizował tkankę mózgową zmarłych z czterech oddzielnych grup, każda licząca od 40 do 50 osób, a także modele mysie. Wynik był spójny: enzym PHGDH, odpowiedzialny za produkcję seryny w organizmie, ulegał ekspresji na wyższych poziomach w mózgach pacjentów z chorobą Alzheimera, a poziom wzrastał wraz z nasileniem choroby.

Implikacja jest niepokojąca: jeśli mózg pacjenta z Alzheimerem już sam wytwarza nadmiar seryny, dodawanie kolejnej seryny z zewnątrz może być zbędne, a nawet szkodliwe, a nie korzystne. Autorzy badania ujęli to ostro: „Ci, którzy zamierzają zalecać lub przyjmować serynę w celu złagodzenia objawów choroby Alzheimera, powinni zachować ostrożność”. To nie jest przypis, to frontalne zderzenie dwóch przeciwstawnych hipotez naukowych dotyczących dokładnie tej samej substancji. Kiedy poważni naukowcy są tak podzieleni, to czas dla konsumenta, aby poczekać, a nie spieszyć się.

Czy powinniśmy zacząć brać L-serynę?

Szczera odpowiedź brzmi: nie, nie ma żadnych podstaw dowodowych do powszechnego zalecania zdrowej osobie przyjmowania L-seryny. Oto dlaczego, bez upiększeń:

• Nie ma ustalonej dawki konsumenckiej. Badane dawki, do 15 gramów dwa razy dziennie (czyli do 30 gramów dziennie), to wysokie dawki farmaceutyczne podawane pod nadzorem medycznym w badaniach klinicznych, a nie zalecenie do samodzielnego stosowania.
• Dowody u ludzi dotyczą bezpieczeństwa, a nie skuteczności. Wiemy, że jest to prawdopodobnie bezpieczne dla pacjentów z ALS przez sześć miesięcy. Nie wiemy, że to pomaga, a tym bardziej nie wiemy, że pomaga zdrowej osobie.
• Istnieje aktywny spór naukowy. Odkrycie PHGDH sugeruje, że suplementacja seryną w chorobie Alzheimera może być sprzeczna z logiką biologiczną.
• Skutki uboczne ze strony przewodu pokarmowego. Nawet w małym badaniu niektórzy uczestnicy zrezygnowali z powodu problemów trawiennych przy wysokich dawkach.
• To nie jest lek. ALS, Alzheimer i Parkinson to choroby wymagające leczenia medycznego i pod żadnym pozorem nie wolno zastępować sprawdzonego leczenia suplementem będącym w fazie badań.

Jeśli ktoś mimo to rozważa to, na przykład z zainteresowania badawczego lub w ramach opieki medycznej, należy to robić wyłącznie po konsultacji z lekarzem. L-serynę można znaleźć jako suplement, a dla zainteresowanych samymi badaniami, zakup L-seryny na iHerb jest dostępny, ale jeszcze raz: nie jako zamiennik leczenia i bez profesjonalnego nadzoru.

Co więc wynieść z badań?

1. Jeśli Ty lub ktoś bliski choruje na ALS, porozmawiaj z neurologiem o aktywnych badaniach klinicznych nad L-seryną. Udział w kontrolowanym badaniu to jedyny właściwy sposób na ekspozycję na tę substancję, z monitorowaniem, kontrolowanym dawkowaniem i bezpieczeństwem.
2. Nie oczekuj korzyści poznawczych. Nie ma dowodów na to, że suplementacja L-seryną poprawia pamięć, koncentrację lub funkcje mózgu u zdrowych osób, a istnieje sygnał ostrzegawczy w postaci czerwonej flagi.
3. Skoncentruj się na tym, co faktycznie chroni mózg. Wysokiej jakości sen, aktywność aerobowa, odpowiednia ilość białka, kwasy omega-3 oraz kontrola ciśnienia krwi i cukru mają znacznie silniejsze dowody na spowolnienie spadku funkcji poznawczych niż jakikolwiek egzotyczny aminokwas.
4. Śledź, nie kupuj. L-seryna to doskonały przykład cząsteczki, której badania warto śledzić przez najbliższe lata i poczekać, aż badania II i III fazy rozstrzygną, zanim wyda się pieniądze.

Jeśli zastanawiasz się, które suplementy są odpowiednie dla Twoich celów, możesz skorzystać z naszego osobistego selektora suplementów, który ocenia każdy suplement pod kątem jakości dowodów.

Szersza perspektywa

L-seryna to doskonały przykład tego, jak działa prawdziwa nauka i dlaczego tak bardzo różni się od marketingu. Zaczęła się od prawdziwej epidemiologicznej zagadki, doprowadziła do eleganckiego mechanizmu, została poparta badaniami na komórkach i zwierzętach, przeszła badanie bezpieczeństwa na ludziach i już dotarła do zdrowego sporu naukowego, zanim ktokolwiek zdążył ogłosić zwycięstwo. Tak właśnie wygląda cząsteczka w połowie drogi: ani fałszywa obietnica, ani udowodniony lek.

Różnica między świadomym konsumentem a ofiarą marketingu to umiejętność usiedzenia z tą niepewnością. L-seryna może okazać się ważnym lekiem na choroby neurodegeneracyjne lub może przepaść w następnym dużym badaniu, jak większość kandydatów. Obie możliwości są całkowicie otwarte. Dopóki nauka nie rozstrzygnie, dojrzałą odpowiedzią na temat L-seryny nie jest „tak” ani „nie”, ale „wciąż za wcześnie”. I to jest w porządku: nie każda naukowa nadzieja musi natychmiast zamienić się w butelkę na półce.

Referencje:
Levine TD, Miller RG, Bradley WG, et al. Phase I clinical trial of safety of L-serine for ALS patients. Amyotroph Lateral Scler Frontotemporal Degener. 2017;18(1-2):107-111.
BMAA, Neurodegeneration, and Neuroprotection. Neurotoxicity Research, 2020.
L-Serine and Your Brain. Cognitive Vitality, Alzheimer's Drug Discovery Foundation.